BRUKSEL – BE-ja duhet të ndryshojë rregullat e saj për të mundësuar bashkimin e një vale të re vendesh, tha shefja e zgjerimit të bllokut të martën, duke u bërë thirrje kryeqyteteve të paraqesin planet e tyre pasi ata refuzuan propozimet e Komisionit për të përmirësuar procesin.
Duke folur në Samitin e Evropës Konkurruese të Politico, Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos tha se krahu ekzekutiv i BE-së kishte paraqitur tashmë tre opsione për vendet.
Këto tre opsione përfshijnë ruajtjen e status quo-së, ndryshimin e sistemit aktual për të siguruar që vendet kandidate të mos zbehen për vite me radhë, ose propozimin e zgjerimit të kundërt të paraqitur nga presidentja e Komisionit Ursula von der Leyen dhe ekipi i saj, ku aplikantët do të bashkohen përpara se të përfundojnë reformat kryesore.
Mediat shkruajnë se procesi i anëtarësimit është komplikuar nga refuzimi i vazhdueshëm i kryeministrit hungarez Viktor Orbán për të siguruar mbështetjen unanime të nevojshme që Ukraina të vazhdojë në kandidaturën e saj. Zgjerimi i kundërt u parashikua nga Brukseli si një mënyrë që Kievi dhe të tjerët të fillojnë të kenë akses në tregun e vetëm dhe skemat e investimeve përpara se të bëhen anëtarë të plotë të BE-së.
“Nga shkëmbimi i parë me shtetet anëtare është e qartë se opsioni numër tre nuk është në rregull, ky do të ishte një revolucion”, tha Kos në një intervistë.
Në një darkë me ambasadorët në fillim të këtij muaji, shefi i stafit të von der Leyen, Björn Seibert, u paralajmërua se propozimi i zgjerimit të kundërt shihej si i pazbatueshëm nga kryeqytetet. Të dërguarit citojnë kërkesa të vështira ligjore rreth mënyrës se si vendet e reja mund të bashkohen dhe frikën se vendet e reja mund të tërhiqen në mënyrë demokratike dhe të përfundojnë duke bllokuar axhendën e BE-së, siç ka bërë Hungaria.
“Ne mendojmë se vetëm një ose dy vende mbështesin propozimet nga Komisioni, kështu që nuk është një sukses i madh”, tha një nga diplomatët, duke paralajmëruar se kryeqytetet duan të sigurojnë që zgjerimi të vazhdojë në një mënyrë që i përshtatet kërkesave të tyre ligjore.
“Ka mbështetje të madhe për anëtarësimin e Ukrainës në Bashkimin Evropian. Por është gjithashtu e vërtetë që pothuajse asnjë shtet anëtar nuk e mbështet anëtarësimin para se negociatat të kenë përfunduar rregullisht,” tha një diplomat i dytë.
Një mënyrë tjetër
Katër diplomatë, të cilëve iu dha anonimitet për të folur sinqerisht për bisedimet e ndjeshme, thanë për Politico se vendet tani janë në proces të zhvillimit të propozimeve të tyre për t’i ndarë me Komisionin. Këto do të përcaktojnë mekanizma alternativë, me gjasë duke u fokusuar në mënyrën se si vendet kandidate mund të ndiejnë përfitimet e përafrimit me tregun e BE-së dhe aksesin në skemat e saj të investimeve.
“Nëse shtetet anëtare nuk e pëlqejnë zgjerimin e kundërt, kjo është në rregull”, tha një zyrtar i BE-së.
Politico shkruan se kryeministri, Edi Rama dhe presidenti serb Aleksandar Vuçiç shkruan një artikull në Frankfurter Allgemeine Zeitung të Gjermanisë, i cili ankohej për ritmin e ngadaltë të përpjekjeve për të përfituar nga lidhja e ngushtë me BE-në.
“Ky ishte rezultat i reformave të brendshme, tensioneve gjeopolitike, kufizimeve institucionale dhe shqetësimeve legjitime brenda shteteve anëtare”, shkruan ata.
Në vend të kësaj, thanë ata, vendet e tyre duan t’i bashkohen Tregut të Përbashkët, si dhe zonës Shengen pa kufij, pa marrë të drejtat politike dhe fuqinë e vetos të anëtarëve të plotë. Plani, i cili do të krijonte një BE me dy nivele të rregullbërësve dhe rregulluesve, është mbështetur nga disa vende më të vogla kandidate dhe u përball me skepticizëm nga Moldavia dhe Ukraina, të cilat synojnë të pranohen në baza të barabarta si të tjerët.
Megjithatë, Kos e hodhi poshtë thirrjen, duke thënë se nuk ishte e sigurt nëse udhëheqësit e dinë se sa duhet të jepni nëse doni të jeni pjesë e Shengenit ose tregut të përbashkët dhe se procesi i reformave është i mundimshëm për integrimin ekonomik si dhe anëtarësimin në BE. Asnjë vend nuk është bërë anëtar që nga Kroacia në vitin 2013.
Aspirata e Ukrainës për t’u bashkuar me bllokun deri më 1 janar 2027, vazhdoi ajo, do të ishte e pamundur. Islanda, në të kundërt, mund të jetë një rast i veçantë dhe me të vërtetë të shkojë shpejt nëse votuesit vendosin të rihapin negociatat në një referendum që do të mbahet këtë verë mes pasigurisë gjeopolitike dhe tensioneve me Shtetet e Bashkuara. Presidenti Donald Trump ngatërroi vazhdimisht Islandën me Grenlandën në një fjalim në janar, pasi këmbënguli se vendi i tij duhet të marrë kontrollin e territoreve të Arktikut.
“Islanda është aq shumë e integruar tashmë përmes ZEE-së sa Tregu i Përbashkët është atje. Shengeni është atje. “Pra, temat më të vështira, nëse flas për reformat e nevojshme ose, duke u integruar në BE, ato tashmë janë aty. Nëse flasim për zhvillimin e demokracisë, ato janë shumë të larta. Vlerat evropiane, ato janë shumë të larta,” tha Kos.
